नवलपरासी मध्यबिन्दु नगरपालिका-२, सितापुरको सानो गाउँमा जन्मिएकी कोपिलाकुमारी महतो आज संघर्ष र सशक्तीकरणको जिउँदो उदाहरण बनेकी छन् । थारु समुदायभित्र हुर्किएकी कोपिलाको बाल्यकाल अहिले हेर्दा सहज थिएन । कमजोर आर्थिक अवस्थाले उनलाई सानै उमेरदेखि जिम्मेवारीको बोझ बोक्न बाध्य बनायो ।
कोपिला कक्षा ३ मा अध्ययनरत हुँदा उनका आमाबुबा रोजगारीको खोजीमा भारत जानुपर्यो । त्यसपछि परिवारको आर्थिक जिम्मेवारी सम्हाल्न उनका दाजु पनि १७ वर्षकै उमेरमा पढाइ छोडेर गोवा पुगे । घरमा कोपिला र उनकी १५ वर्षीया दिदी मात्रै बाँकी रहे । समयसँगै दिदीले पनि पढाइ त्यागेर घरधन्दा सम्हाल्नुपर्ने बाध्यता आयो । यस्तो परिस्थितिमा उनीहरूको हेरचाहका लागि हजुरआमालाई जिम्मा लगाइयो ।
बाल्यकालमा अपेक्षित प्रोत्साहन नपाए पनि कोपिलाले पढाइप्रतिको आफ्नो लगाव कहिल्यै हराउन दिइनन् । शिक्षकहरूको साथ र टाढै भए पनि परिवारको माया तथा हौसलाले उनलाई निरन्तर अघि बढ्न प्रेरित गरिरह्यो ।
१७ वर्षको उमेरमा उनको जीवनमा महत्वपूर्ण मोड आयो । उनले एसईई परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि विद्यालयमार्फत “किशोरी सशक्तीकरण कार्यक्रम” मा सहभागी हुने अवसर पाइन् । उक्त कार्यक्रम जेसिवाइसीएन (JCYCN) ले कानालन (KANALLAN) को सहयोगमा सञ्चालन गरेको थियो । यही कार्यक्रमले कोपिलाको जीवनमा नयाँ अध्याय सुरु गर्यो ।
कार्यक्रममार्फत उनले किशोरीका अधिकार, अनलाइन सुरक्षा, आत्मरक्षा, द्वन्द्व र हिंसा व्यवस्थापनजस्ता विषयमा ज्ञान हासिल गरिन् । तर यसले उनलाई सिकाएको सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा थियो, आफ्नो आवाजको शक्ति ।
थारु समुदायबाट आएकी कोपिलालाई सुरुमा नेपाली भाषा स्पष्ट रूपमा बोल्न गाह्रो हुन्थ्यो । “हजुर” र “तपाईं” जस्ता शब्द प्रयोग गर्नसमेत चुनौतीपूर्ण थियो । कार्यक्रममा सहभागी हुँदा केही मानिसहरूले उनको उच्चारणको मजाक उडाउँथे । तर उनले कहिल्यै हार मानिनन् । प्रशिक्षकहरूको निरन्तर हौसला र मार्गदर्शनले उनलाई आत्मविश्वासी बनायो ।
त्यसपछि कोपिलाले आफू सिकेका कुराहरू परिवार, विद्यालय, समुदाय र नगरपालिका तहसम्म फैलाउन थालिन् । उनले विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आफ्नो समुदायमा एक सक्रिय ‘साथी शिक्षक’को रूपमा पहिचान बनाइन् । उनको समर्पण र सक्रियताले उनलाई वडा, नगरपालिका, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा सहभागी हुने अवसरसमेत दिलायो ।
कोपिलाका भन्छिन्, “यो कार्यक्रमले मलाई मात्र होइन, मेरा सबै साथीलाई सक्षम बनाएको छ ।” उनी आज आफूलाई केवल छोरी वा विद्यार्थी मात्र नभई एक नेतृत्वकर्ता, साहसी किशोरी र अरू धेरै किशोरीको प्रेरणाको स्रोतका रूपमा देख्छिन् ।
कहिल्यै अनिश्चित लागेको भविष्य आज स्पष्ट दृष्टिकोण, उद्देश्य र संकल्पले भरिएको छ । अब कोपिलासँग आफ्नै आवाज छ, त्यो आवाज जसले भविष्य बदल्ने क्षमता राख्छ ।
कोपिलाकुमारी महतोको कथा केवल एक व्यक्तिको सफलता होइन, कठिन परिस्थितिलाई चुनौती दिँदै अगाडि बढ्ने साहस र आत्मविश्वासको प्रेरणादायी उदाहरण हो ।
